Tegenlicht

De programmabundeltechnologie’ laat Tegenlichtde ongekende technologische ontwikkeling zien waar we midden in zitten. Die ontwikkeling is nauwelijks te bevatten, zie alleen al de implicaties van de opkomst van internet. Door informatisering en automatisering zal binnen enkele decennia 40% van de bestaande banen verdwijnen. Natuurlijk scheppen de techniek en de maatschappij ook nieuwe mogelijkheden. Hoe dan ook betekent dat grote verandering. Is hier sturing mogelijk en hoe kan die er uit zien?

De dynamiek is niet minder bij het thema ‘arbeid’. Het klassieke werkgever / werknemer model staat op de helling en allerlei nieuwe vormen, waarin arbeid wordt verricht, komen op. Zo zijn de coöperaties aan een tweede leven begonnen, gaan we naar een miljoen ZZP’ers, werknemerszelfbestuur en meer flexwerk. Hoe moeten deze ontwikkelingen worden geduid? Wat is de rol van arbeid in het menselijke bestaan? Hoe is tot een goede balans te komen tussen inkomenszekerheid en flexibiliteit? Welke ontwikkelingen moeten worden aangemoedigd, welke worden afgeremd en waarom? Kan het idee van een basisinkomen ons verder helpen of slaan we hier door naar een utopie?

Eisen die de techniek en de arbeidsmarkt stellen hebben implicaties voor het Nederlandse ‘onderwijs’. Dat moet ons (in een enge taakopvatting) immers voorbereiden op de arbeidsmarkt. Hoe kan dat vorm krijgen te midden van al de turbulentie? De ambities zijn torenhoog, want kennis is het verdienmodel van de toekomst. Daarbij is de financiering van goed onderwijs een permanent probleem. Vernieuwingen volgen elkaar in hoog tempo op. Gezien de geschetste situatie kan dat nodig zijn, maar tegelijkertijd valt op dat vrijwel iedereen mort. Zien we iets over het hoofd?

In de bundels ’maatschappij, religie en duurzaamheid‘ komen andere problemen voorbij. Hoe houden we de zorg betaalbaar en aangenaam in tijden van vergrijzing en toename van de levensduur? Ook de sociale zekerheid dreigt onbetaalbaar te worden. Waar te beginnen bij het oplossen van dit probleem? En wat is er nodig om tot de zo benodigde duurzame samenleving te komen. Dan zijn er nog de spanningen die de multiculturele samenleving met zich mee brengt. De niet verlichte politieke islam, die bij veel immigranten is verinnerlijkt, is moeilijk te verenigen met het Europese model. Welke zienswijzen en beleid kunnen hier getuigen van wijsheid?

Grote zorgen blijken ook uit de bundels ’politiek, financiële wereld en economie’. Grote geopolitieke verandering leiden er toe dat het Westen in hoog tempo aan dominantie verliest. Onder dit gesternte is het geen vanzelfsprekendheid dat de economie gezond blijft. Te meer omdat zich in de afgelopen jaren weeffouten hebben ontvouwd in het mondiale financiële systeem, die niet eenvoudig zijn op te lossen. Individuele landen hebben nauwelijks nog zeggenschap in de geglobaliseerde economie. Voor zover er al effectief wordt samengewerkt tussen landen, ontbeert die samenwerking aan democratisch gehalte. Het heeft de democratie in een permanente crisis gestort. Waar te beginnen als het over deze onderwerpen gaat? De kluwen van problemen lijkt niet te ontwarren.