Menselijke systemen

Menselijke_systemen1De voorspoed van westerse landen is te danken aan de kwaliteit van de liberaal–democratie.

Instituties_democratieHet systeem kent de basisinstituties ‘civil society’, openbaar bestuur en de economie/markt. ‘Research & Development’ is verweven binnen de bovengenoemde instituties. Deze maatschappelijke orde is geen natuurlijke orde. Ze wordt door heersende waarden, normen en door het recht in stand gehouden. Iedere institutie heeft zijn eigen rationaliteit en logica. Oog houden voor dergelijke systeemkenmerken is een belangrijk ijkpunt bij het werken aan welstendige ontwikkeling: zo blijft het overzicht behouden en worden basale mogelijkheden en belemmeringen ontbloot. Het is een open deur waar vaak aan voorbij wordt gelopen: “… uit alles (blijkt) dat het kabinet weinig benul heeft van de rol van de overheid, laat staan van publieke belangen.” (M. Chavannes, NRC 6 december 2014). Lees verder …

Verdieping: lees verder …

Systeemniveaus en mogelijkheden voor WO

De liberaal-democratie is op nationale schaal georganiseerd en hier ligt dan ook een belangrijk ijkpunt bij het werken aan WO. Het neemt niet weg dat veel problemen zich op andere systeemniveaus manifesteren. Afhankelijk van het type probleem is vanuit de verschillende systeemniveaus een specifieke bijdrage te leveren aan de oplossing daarvan. De beter het begrip hiervoor, de effectiever er aan oplossingen is te werken.

Zo hebben veel milieuproblemen en economische problemen een mondiale dimensie. Er bestaat geen krachtige mondiale autoriteit om problemen aan te pakken en die zal er ook niet komen. Het niveau waarop de problemen zich manifesteren ligt dus hoger dan het niveau waar de oplossingen vandaan moeten komen. Natuurlijk is er de VN en zijn er andere grote internationale organisaties, maar hun macht is beperkt. De geschiedenis leert dat overeenkomsten op mondiaal niveau uiterst moeizaam tot stand komen. Als dit al lukt dan is er veel tijd voor nodig en is er meestal sprake van een zwak compromis: een akkoord dat gezien de benodigde inspanningen onvoldoende is. Daarbij is de controle op de naleving van de afspraken gebrekkig en moeilijk afdwingbaar. Doelen worden niet gehaald. Hoewel het logisch en deels vereist is om wereldproblemen op wereldschaal aan te pakken, gebiedt de realiteit dat hier maar een (klein) deel van de oplossing vandaan kan komen. De inspanningen met betrekking tot (post) Kyoto illustreren dit. CO2emissie Jarenlange besprekingen kunnen niet verhullen, dat de trendmatige uitstoot van broeikasgassen gestaag doorgroeit en de hele wereld naarstig op zoek is naar nieuwe fossiele brandstoffen.

Natuurlijk zijn de uitzonderingen eenvoudig te vinden. Het mondiaal werkende Montreal Protocol ter bescherming van de ozonlaag is daar een voorbeeld van. Wanneer er een sterk gedeeld belang is, de mogelijke oplossingen bekend zijn en relatief eenvoudig door te voeren, dan is er veel op mondiaal niveau mogelijk. Zo lijken er bijvoorbeeld ook mogelijkheden te liggen voor het aanpakken van belastingontduiking door multinationals.

Europees doen wat kan

Er is veel wat ons bindt binnen de EU en van daaruit is tot een gemeenschappelijk beleid te komen. Tegelijkertijd zijn er veel verschillen. De democratie is binnen de EU zwak ontwikkeld. Zonder duidelijk mandaat van de kiezer is zo tot beleid te komen. Als dit beleid echter te veel in strijd is met het geen dat bindt dan is er niet alleen een probleem met de legitimiteit maar ook met de draagkracht voor de EU op de lange termijn. Soms komt Europees beleid tot stand dat in eerste instantie op brede steun kan rekenen maar dat bij nader inzien toch op gespannen voet staat met de soevereiniteit van landen. Ook dergelijk beleid kan op de lange termijn als een splijtzwam werken. Het is meer dan een theoretisch inzicht. Zowel de Euro en wat hierop is gevolgd als het Schengenverdrag hebben bovenstaande kenmerken.

Aanpassen van bestaand beleid is soms gewenst om Europa aantrekkelijk te houden. Vanuit WO zijn de onderwerpen en de balans te vinden voor betere samenwerking. Denk bijvoorbeeld aan arbeidsomstandigheden, milieu, R&D en het werken aan democratisering.

Missie_en_visie_voorop

Ambitie tonen op mondiaal en Europees niveau moet samen gaan met stevige bilaterale, nationale en regionale programma’s. Het is de uitdaging om goede strategieën te vinden die rekening houden met deze realiteit. De missie (welstendigheid) en visie (welstendige ontwikkeling) liggen aan de basis van dergelijke strategieën.

Ook binnen de civil society is veel mogelijk. Bijvoorbeeld kunnen jongeren zich beter organiseren opdat hun stem beter wordt gehoord, kunnen de nationale milieuorganisaties zich op hoofdthema’s verenigen rondom WO en zijn de successen van energie coöperaties uit te breiden. Voor ideeën en debat over allerlei aan WO gerelateerde maatschappelijke kwesties zie bijvoorbeeld de site Sociale vraagstukken.